Nhiều người cho rằng thủy đậu chỉ là bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, người trưởng thành chưa có miễn dịch vẫn có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây. So với trẻ em, người lớn thường có biểu hiện toàn thân rõ hơn và nguy cơ gặp một số biến chứng cũng cao hơn, đặc biệt khi đang mang thai hoặc có hệ miễn dịch suy yếu. Ở người trưởng thành, thủy đậu không chỉ gây sốt, nổi mụn nước và ngứa ngáy mà đôi khi còn ảnh hưởng đến phổi, hệ thần kinh hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, hiểu đúng về bệnh, nhận biết dấu hiệu bất thường và chăm sóc đúng cách sẽ giúp người bệnh hạn chế rủi ro trong quá trình hồi phục.
Thủy đậu ở người lớn là bệnh gì?
Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-zoster gây ra. Virus lây chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, đồng thời có thể lây khi tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các nốt phỏng nước. Người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm vắc xin đầy đủ có nguy cơ nhiễm virus khi tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.

Sau khi xâm nhập cơ thể, virus thường có thời gian ủ bệnh khoảng 10–21 ngày. Trong giai đoạn này, người nhiễm có thể chưa có biểu hiện rõ ràng. Khi bệnh khởi phát, người bệnh có thể sốt, mệt mỏi, đau đầu rồi xuất hiện các nốt ban trên da. Những nốt này dần chuyển thành mụn nước, sau đó khô lại và đóng vảy. Đây là diễn biến thường gặp của thủy đậu, tuy nhiên mức độ biểu hiện có thể khác nhau ở từng người.
Một đặc điểm thường gặp là các đợt ban mọc thành nhiều đợt khác nhau. Vì vậy, trên cùng một vùng da có thể đồng thời xuất hiện nốt đỏ, mụn nước và nốt đã đóng vảy. Tổn thương thường tập trung ở thân mình, mặt và da đầu, nhưng cũng có thể xuất hiện ở tay chân hoặc niêm mạc miệng.
Cần phân biệt bệnh này với zona thần kinh. Cả hai đều do cùng một loại virus gây ra, nhưng zona thường xuất hiện khi virus tiềm ẩn trong cơ thể tái hoạt động, gây các dải mụn nước đau rát khu trú theo đường đi của dây thần kinh. Trong khi đó, thủy đậu thường gây ban và mụn nước lan ở nhiều vùng trên cơ thể. Người từng mắc bệnh vẫn có thể bị zona về sau do virus còn tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh.
Vì sao thủy đậu ở người lớn cần được chú ý hơn?
Không phải trường hợp mắc bệnh ở người trưởng thành nào cũng diễn biến nặng. Tuy nhiên, người lớn có thể bị sốt cao, mệt nhiều và nổi ban dày hơn trẻ em. Một số biến chứng của thủy đậu như viêm phổi, nhiễm trùng da hoặc viêm não cũng có thể xảy ra, khiến quá trình điều trị phức tạp hơn.
- Phụ nữ mang thai: Nhiễm virus trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ viêm phổi ở mẹ. Tùy thời điểm nhiễm bệnh, thai nhi cũng có thể đối mặt với những nguy cơ nhất định. Nếu mẹ mắc bệnh gần thời điểm sinh, trẻ sơ sinh có nguy cơ mắc bệnh nặng.
- Người suy giảm miễn dịch: Người đang hóa trị, dùng thuốc ức chế miễn dịch, ghép tạng hoặc mắc một số bệnh ảnh hưởng đến miễn dịch có nguy cơ bệnh diễn biến nặng hơn.
- Người có bệnh nền hoặc sức khỏe yếu: Một số bệnh mạn tính và tình trạng sức khỏe không ổn định có thể khiến cơ thể khó kiểm soát nhiễm trùng.
- Người hút thuốc lá: Hút thuốc là một yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phổi khi mắc bệnh.
Điều quan trọng là không nên tự đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào số lượng nốt ban. Người nổi ít mụn nước vẫn có thể xuất hiện biến chứng ở cơ quan bên trong. Ngược lại, phát ban nhiều không đồng nghĩa chắc chắn bệnh sẽ trở nặng. Theo dõi toàn trạng và các dấu hiệu cảnh báo mới là yếu tố quan trọng.
Xem thêm: Bệnh thủy đậu nên kiêng gì? – [GIẢI ĐÁP CHI TIẾT]
Những triệu chứng thủy đậu ở người lớn thường gặp
Triệu chứng có thể khác nhau tùy cơ địa, tình trạng miễn dịch và mức độ nhiễm virus. Ở người trưởng thành, thủy đậu thường bắt đầu bằng các biểu hiện giống nhiễm virus thông thường, sau đó mới xuất hiện tổn thương ngoài da.
- Sốt và mệt mỏi: Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, kèm cảm giác uể oải, đau đầu, đau cơ và ăn uống kém. Một số trường hợp có thể mệt rõ rệt trước khi nổi ban.
- Nổi ban đỏ: Các nốt ban nhỏ xuất hiện trên da, thường bắt đầu ở thân mình, mặt hoặc da đầu rồi lan ra những vùng khác.
- Xuất hiện mụn nước: Ban đỏ dần chuyển thành các mụn nước chứa dịch trong, có thể gây ngứa nhiều. Mụn nước có kích thước khác nhau và thường mọc thành nhiều đợt.
- Nốt phỏng khô và đóng vảy: Sau một thời gian, mụn nước khô lại, đóng vảy rồi bong ra. Không nên cạy vảy hoặc làm vỡ nốt phỏng vì có thể gây nhiễm trùng và tăng nguy cơ để lại sẹo.
- Tổn thương ở niêm mạc: Một số người có mụn nước trong miệng, họng hoặc vùng sinh dục, gây đau rát và khó ăn uống.
Các nốt ban ở nhiều giai đoạn khác nhau là đặc điểm gợi ý quan trọng. Tuy vậy, không nên chỉ dựa vào hình ảnh tổn thương để tự chẩn đoán, bởi một số bệnh da khác cũng có thể gây mụn nước hoặc phát ban. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người trưởng thành nên được nhân viên y tế tư vấn, nhất là khi có yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng toàn thân rõ. Việc nhận biết sớm triệu chứng thủy đậu giúp người bệnh chủ động cách ly và hạn chế lây nhiễm cho người xung quanh.
Những biến chứng thủy đậu ở người lớn không nên chủ quan

Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục sau một thời gian nếu được chăm sóc phù hợp. Dù vậy, biến chứng vẫn có thể xảy ra và đôi khi tiến triển nhanh. Người bệnh cần chú ý những dấu hiệu bất thường, không nên cho rằng mọi biểu hiện đều chỉ do sốt hoặc ngứa ngoài da.
- Viêm phổi do virus: Đây là biến chứng đáng lưu ý ở người trưởng thành. Người bệnh có thể ho, khó thở, đau ngực, thở nhanh hoặc cảm thấy hụt hơi khi vận động. Nguy cơ thường cao hơn ở người hút thuốc, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch. Nếu xuất hiện khó thở hoặc đau ngực, cần được đánh giá y tế ngay. Viêm phổi do thủy đậu có thể diễn biến nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
- Viêm não hoặc viêm tiểu não: Virus có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây đau đầu dữ dội, nôn ói, lú lẫn, thay đổi ý thức, co giật hoặc mất thăng bằng. Một số người có biểu hiện đi loạng choạng, phối hợp động tác kém. Viêm não do thủy đậu là biến chứng nguy hiểm, cần được cấp cứu và điều trị tại cơ sở y tế.
- Nhiễm trùng da và mô mềm: Khi người bệnh gãi hoặc làm vỡ mụn nước, vi khuẩn có thể xâm nhập qua vùng da tổn thương. Da quanh nốt phỏng có thể sưng đỏ, nóng, đau, chảy mủ hoặc hình thành ổ áp xe. Trường hợp nhiễm trùng lan rộng có thể dẫn đến nhiễm trùng máu, đặc biệt nguy hiểm ở người có sức đề kháng kém.
- Rối loạn đông máu hoặc giảm tiểu cầu: Một số trường hợp có thể xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da, vết bầm tím bất thường, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi. Nếu có biểu hiện chảy máu không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm để được kiểm tra.
- Ảnh hưởng đến gan, thận và cơ quan khác: Tổn thương gan, thận hoặc các cơ quan nội tạng ít gặp hơn, nhưng có thể xuất hiện trong những trường hợp nặng, nhất là ở người suy giảm miễn dịch. Biểu hiện tùy cơ quan bị ảnh hưởng và cần được đánh giá bằng thăm khám, xét nghiệm.
- Biến chứng trong thai kỳ: Phụ nữ mang thai mắc bệnh có nguy cơ viêm phổi và diễn biến nặng hơn. Nhiễm virus ở một số giai đoạn thai kỳ có thể ảnh hưởng đến thai nhi; nếu người mẹ phát bệnh sát thời điểm sinh, trẻ sơ sinh có thể mắc bệnh nghiêm trọng. Vì vậy, thai phụ nghi ngờ nhiễm bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay, không tự điều trị tại nhà.
Những biến chứng trên không xảy ra ở tất cả người bệnh. Tuy nhiên, việc nhận biết sớm có ý nghĩa quan trọng vì một số tình trạng có thể đe dọa sức khỏe nếu chậm xử trí. Khi mắc thủy đậu, người bệnh cần theo dõi cả biểu hiện ngoài da lẫn hô hấp, thần kinh và tình trạng toàn thân.
Thủy đậu ở người lớn có để lại sẹo và ảnh hưởng lâu dài không?
Sau khi các nốt phỏng khô và bong vảy, vùng da tổn thương có thể để lại vết thâm trong một thời gian. Những vết này thường mờ dần, nhưng nếu nốt phỏng bị gãi, nhiễm trùng hoặc tổn thương sâu, da có thể hình thành sẹo lõm hoặc sẹo lồi. Sau thủy đậu, nguy cơ để lại sẹo thường tăng lên nếu người bệnh thường xuyên cào gãi hoặc tự ý làm vỡ mụn nước.
Để hạn chế nguy cơ sẹo, người bệnh nên giữ da sạch, tránh cào gãi, không tự ý chọc vỡ mụn nước và không bóc lớp vảy đang hình thành. Nếu vùng da có biểu hiện sưng nóng, đau tăng hoặc chảy mủ, cần đi khám để được đánh giá nhiễm trùng.
Virus Varicella-zoster cũng có thể tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh sau khi người bệnh hồi phục. Nhiều năm sau, virus có khả năng tái hoạt động và gây zona thần kinh. Đây là lý do người từng mắc bệnh vẫn có thể gặp bệnh lý liên quan đến cùng loại virus trong tương lai.
Cách chăm sóc và phòng ngừa thủy đậu ở người lớn

Chăm sóc đúng cách giúp người bệnh dễ chịu hơn, hạn chế nhiễm trùng da và giảm nguy cơ lây cho người khác. Tuy nhiên, chăm sóc tại nhà không thay thế việc thăm khám khi có dấu hiệu cảnh báo. Khi chăm sóc người mắc thủy đậu, cần chú ý cả vệ sinh cá nhân, chế độ nghỉ ngơi và biện pháp cách ly.
- Hạn chế tiếp xúc để tránh lây bệnh: Người bệnh nên ở nhà, tránh tiếp xúc gần với người chưa có miễn dịch, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch. Bệnh có thể lây từ khoảng 1–2 ngày trước khi phát ban và tiếp tục lây cho đến khi tất cả nốt phỏng đã khô, đóng vảy.
- Giữ vệ sinh da: Có thể tắm nhẹ nhàng bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm và mặc quần áo rộng, thoáng. Không chà xát mạnh hoặc làm vỡ các nốt phỏng.
- Giảm ngứa an toàn: Tránh gãi, cắt móng tay ngắn và giữ tay sạch. Có thể hỏi nhân viên y tế về sản phẩm làm dịu da hoặc thuốc giảm ngứa phù hợp. Không tự bôi các loại lá, thuốc không rõ thành phần lên tổn thương.
- Nghỉ ngơi và bổ sung nước phù hợp: Người bệnh nên ngủ đủ, ăn thức ăn mềm nếu có tổn thương trong miệng và uống nước theo nhu cầu. Nếu sốt, cần sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn. Không dùng aspirin cho người mắc bệnh; cũng không tự ý dùng ibuprofen nếu chưa được bác sĩ tư vấn.
- Sử dụng thuốc theo chỉ định: Thuốc kháng virus như acyclovir có thể được bác sĩ cân nhắc, đặc biệt ở người trưởng thành hoặc nhóm có nguy cơ biến chứng. Thuốc thường có hiệu quả tốt hơn khi bắt đầu sớm, lý tưởng trong vòng 24 giờ từ khi phát ban. Không tự mua thuốc dùng hoặc tự điều chỉnh liều. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có nhiễm khuẩn thứ phát và có chỉ định phù hợp.
- Chủ động tiêm phòng: Người trưởng thành chưa có miễn dịch có thể trao đổi với cơ sở tiêm chủng về vắc xin phòng bệnh. Lịch tiêm và khả năng tiêm phụ thuộc vào tuổi, tiền sử bệnh, tình trạng miễn dịch và các yếu tố sức khỏe khác. Vắc xin sống giảm độc lực thường không dùng cho phụ nữ đang mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch nặng.
Để phòng thủy đậu, người chưa có miễn dịch nên tìm hiểu tình trạng tiêm chủng và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh. Nếu đã tiếp xúc gần với nguồn lây, đặc biệt là phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch, cần liên hệ nhân viên y tế sớm để được hướng dẫn biện pháp dự phòng phù hợp. Vắc xin phòng thủy đậu là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế nguy cơ diễn biến nặng ở những người đủ điều kiện tiêm chủng.
Khi nào người lớn mắc thủy đậu cần đi khám ngay?
Người bệnh nên được tư vấn y tế khi xuất hiện phát ban nghi ngờ, đặc biệt nếu chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm phòng. Việc thăm khám sớm giúp xác định tình trạng, đánh giá yếu tố nguy cơ và cân nhắc điều trị kháng virus khi phù hợp. Người mắc thủy đậu không nên tự mua thuốc điều trị khi chưa được hướng dẫn.
- Sốt cao kéo dài, sốt không giảm hoặc tình trạng mệt mỏi ngày càng nặng.
- Ho nhiều, khó thở, đau ngực hoặc thở nhanh.
- Đau đầu dữ dội, nôn liên tục, lú lẫn, co giật hoặc đi lại mất thăng bằng.
- Vùng da quanh mụn nước sưng đỏ, nóng, đau tăng, chảy mủ hoặc lan rộng.
- Xuất hiện chấm xuất huyết, bầm tím bất thường hoặc chảy máu.
- Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bệnh ảnh hưởng đến sức đề kháng.
Nếu khó thở, rối loạn ý thức, co giật hoặc có dấu hiệu tụt huyết áp, cần đến cơ sở cấp cứu. Người có nguy cơ cao không nên đợi xuất hiện biến chứng mới tìm hỗ trợ y tế.
Xem thêm: Dấu hiệu nhiễm nấm Candida là gì? Cách phòng bệnh hiệu quả
Thủy đậu ở người lớn không phải lúc nào cũng nghiêm trọng, nhưng nguy cơ biến chứng như viêm phổi, viêm não và nhiễm trùng da cần được quan tâm. Người bệnh nên theo dõi sát các dấu hiệu bất thường, chăm sóc da đúng cách, hạn chế lây nhiễm và sử dụng thuốc theo hướng dẫn chuyên môn. Đặc biệt, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cần được tư vấn y tế sớm khi nghi ngờ mắc bệnh. Tiêm vắc xin khi phù hợp là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa chủ động.
—–
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA 5 SAO HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 288 đường Hồ Tùng Mậu – Phú Diễn – Hà Nội
Nhắn tin: m.me/phongkham5saohanoi
Trang fanpage: https://phongkham5saohanoi
Đường dây nóng: 0968.458.511 – 0969.255.561
Tiktok: Phòng Khám Đa khoa 5 Sao Hà Nội





