Suy giảm chức năng thận thường diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đi khám sức khỏe hoặc xét nghiệm máu, nước tiểu vì một lý do khác. Khi được chẩn đoán suy thận mạn, câu hỏi thường gặp nhất là bệnh có thể chữa khỏi hay không, chức năng thận có phục hồi được không và liệu người bệnh có phải chạy thận suốt đời. Thực tế, tổn thương thận kéo dài thường khó phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể giúp kiểm soát nguyên nhân, làm chậm tốc độ suy giảm chức năng thận và hạn chế biến chứng. Việc hiểu rõ suy thận mạn cũng như các giai đoạn tiến triển của bệnh sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong theo dõi và chăm sóc sức khỏe.
Suy thận mạn là gì? Vì sao chức năng thận suy giảm kéo dài?
Suy thận mạn là tình trạng chức năng thận hoặc cấu trúc thận bị bất thường kéo dài ít nhất 3 tháng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Bệnh có thể tiến triển từ từ, khiến khả năng lọc máu, đào thải chất cặn và duy trì cân bằng nước, điện giải của thận suy giảm theo thời gian.
Thận đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng trong cơ thể, không chỉ đơn thuần là tạo ra nước tiểu. Cơ quan này giúp loại bỏ chất thải chuyển hóa, điều hòa lượng nước và muối khoáng, góp phần kiểm soát huyết áp, đồng thời tham gia sản xuất hormone kích thích tạo hồng cầu và duy trì sức khỏe xương.
Khi thận bị tổn thương kéo dài, những chức năng trên có thể suy giảm ở các mức độ khác nhau. Người bệnh có nguy cơ tích tụ chất thải trong máu, rối loạn điện giải, thiếu máu, tăng huyết áp và gặp các vấn đề về xương – khoáng chất. Suy thận mạn có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý, trong đó thường gặp nhất là đái tháo đường và tăng huyết áp.
Cần phân biệt bệnh thận mạn với tổn thương thận cấp. Tổn thương thận cấp thường xuất hiện trong thời gian ngắn, có thể liên quan đến mất nước nghiêm trọng, nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Trong khi đó, bệnh thận mạn được xác định khi bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận tồn tại ít nhất 3 tháng. Một kết quả creatinin tăng hoặc eGFR giảm tại một thời điểm chưa đủ để kết luận bệnh đã ở giai đoạn mạn tính.
Xem thêm: Suy thận – Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả
Suy thận mạn có chữa khỏi được không?
Đây là vấn đề khiến nhiều người lo lắng sau khi nhận kết quả xét nghiệm. Nhìn chung, suy thận mạn khó có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu mô thận đã bị tổn thương và hình thành sẹo trong thời gian dài. Những phần mô thận đã mất chức năng thường không thể phục hồi như ban đầu bằng thuốc hoặc chế độ ăn uống.
Tuy nhiên, không có nghĩa người bệnh sẽ nhanh chóng chuyển sang giai đoạn nặng hoặc chắc chắn phải lọc máu. Mục tiêu điều trị là kiểm soát bệnh nền, bảo vệ phần chức năng thận còn lại, giảm nguy cơ biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.
- Nguyên nhân gây tổn thương: Người mắc bệnh do đái tháo đường, tăng huyết áp, viêm cầu thận hoặc bệnh di truyền có hướng kiểm soát khác nhau. Điều trị tốt nguyên nhân nền giúp hạn chế tổn thương tiếp diễn.
- Giai đoạn phát hiện: Bệnh được phát hiện khi chức năng thận còn tương đối tốt thường có nhiều cơ hội làm chậm tiến triển hơn so với trường hợp đã xuất hiện biến chứng nặng.
- Mức độ tuân thủ điều trị: Kiểm soát huyết áp, đường huyết, dùng thuốc theo chỉ định và tái khám đúng lịch có vai trò quan trọng trong bảo vệ chức năng thận.
- Bệnh lý đi kèm: Tim mạch, béo phì, rối loạn mỡ máu và các bệnh mạn tính khác có thể làm tăng nguy cơ tiến triển nếu không được kiểm soát.

Một số trường hợp có kết quả xét nghiệm chức năng thận cải thiện sau khi xử lý yếu tố làm nặng như mất nước, nhiễm trùng, tắc nghẽn đường tiết niệu hoặc sử dụng thuốc gây ảnh hưởng đến thận. Tuy nhiên, cần xác định rõ đây là tình trạng cấp tính chồng lên bệnh thận mạn hay nguyên nhân gây suy giảm chức năng có thể hồi phục. Không nên tự cho rằng bệnh đã khỏi chỉ vì một lần xét nghiệm cho kết quả tốt hơn.
Ở giai đoạn tiến triển nặng, người bệnh có thể cần lọc máu hoặc ghép thận khi có chỉ định. Đây là những phương pháp điều trị thay thế chức năng thận, không đồng nghĩa với việc mô thận đã tổn thương được phục hồi. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi suy thận mạn có chữa khỏi được không, người bệnh nên quan tâm đến việc phát hiện sớm, kiểm soát nguyên nhân và duy trì chức năng thận còn lại.
Các giai đoạn suy thận mạn cần biết
Bệnh thận mạn thường được phân loại theo mức lọc cầu thận ước tính (eGFR), kết hợp với các dấu hiệu tổn thương thận như albumin niệu. Chỉ số eGFR cho biết khả năng lọc máu của thận, thường được tính toán từ creatinin máu cùng với các yếu tố liên quan.
Theo phân loại phổ biến, các giai đoạn của suy thận mạn gồm 5 mức từ G1 đến G5. Mức độ bệnh không chỉ dựa vào một con số eGFR mà còn cần xem xét thời gian tồn tại bất thường, lượng albumin trong nước tiểu và tình trạng sức khỏe tổng thể.

- Giai đoạn 1 – eGFR từ 90 ml/phút/1,73 m² trở lên: Chức năng lọc máu vẫn ở mức bình thường hoặc cao, nhưng người bệnh đã có dấu hiệu tổn thương thận như albumin niệu, bất thường hình ảnh học hoặc bất thường cấu trúc. Nếu không có dấu hiệu tổn thương thận kéo dài, eGFR từ 90 trở lên không đủ để chẩn đoán bệnh thận mạn. Ở giai đoạn này, người bệnh thường chưa có triệu chứng rõ ràng và có thể phát hiện bệnh tình cờ khi kiểm tra sức khỏe.
- Giai đoạn 2 – eGFR từ 60 đến 89 ml/phút/1,73 m²: Chức năng lọc máu giảm nhẹ. Tương tự giai đoạn 1, cần có thêm bằng chứng tổn thương thận kéo dài ít nhất 3 tháng mới xác định bệnh thận mạn. Người bệnh thường chưa nhận thấy thay đổi rõ rệt trong sinh hoạt. Việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và theo dõi albumin niệu giúp đánh giá nguy cơ tiến triển.
- Giai đoạn 3 – eGFR từ 30 đến 59 ml/phút/1,73 m²: Chức năng thận suy giảm ở mức trung bình. Giai đoạn này được chia thành 3a, với eGFR từ 45 đến 59, và 3b, với eGFR từ 30 đến 44. Một số người bắt đầu có biểu hiện mệt mỏi, thiếu máu, phù nhẹ hoặc thay đổi lượng nước tiểu, nhưng cũng có trường hợp chưa xuất hiện triệu chứng đáng chú ý. Người bệnh cần được theo dõi định kỳ các chỉ số chức năng thận, huyết áp, điện giải và tình trạng thiếu máu.
- Giai đoạn 4 – eGFR từ 15 đến 29 ml/phút/1,73 m²: Chức năng lọc máu giảm nặng. Các chất thải và dịch dư thừa có thể tích tụ nhiều hơn, làm tăng nguy cơ rối loạn điện giải, thiếu máu, bệnh xương do thận và biến chứng tim mạch. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát, đánh giá các phương án điều trị và chuẩn bị kế hoạch thay thế chức năng thận nếu bệnh tiếp tục tiến triển.
- Giai đoạn 5 – eGFR dưới 15 ml/phút/1,73 m²: Đây là giai đoạn chức năng thận suy giảm rất nặng, còn được gọi là suy thận giai đoạn cuối trong nhiều tài liệu chuyên môn. Người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn, chán ăn, ngứa, phù, khó thở hoặc mệt mỏi nghiêm trọng. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng lâm sàng, xét nghiệm và biến chứng để quyết định thời điểm cần lọc máu hoặc ghép thận. Không phải mọi trường hợp đều bắt đầu lọc máu ngay khi eGFR xuống dưới 15.
Ngoài eGFR, albumin niệu là chỉ số quan trọng giúp đánh giá mức độ tổn thương thận và nguy cơ tiến triển. Albumin là một loại protein trong máu; khi thận bị tổn thương, protein có thể xuất hiện nhiều hơn trong nước tiểu. Bác sĩ thường sử dụng tỷ lệ albumin/creatinin niệu (ACR) để đánh giá tình trạng này.
Việc phân loại suy thận mạn cần dựa trên kết quả xét nghiệm lặp lại và bằng chứng bệnh kéo dài ít nhất 3 tháng. Người bệnh không nên tự xác định giai đoạn chỉ dựa vào một lần đo creatinin hoặc eGFR, bởi chỉ số có thể thay đổi do tình trạng mất nước, bệnh cấp tính, thuốc đang sử dụng và nhiều yếu tố khác.
Dấu hiệu suy thận mạn qua từng giai đoạn
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không gây triệu chứng đặc hiệu. Thận vẫn có khả năng bù trừ nên người bệnh có thể sinh hoạt bình thường dù chức năng đã suy giảm. Đây là lý do nhiều trường hợp chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm máu và nước tiểu. Khi chức năng thận giảm nhiều hơn, một số biểu hiện có thể xuất hiện:
- Mệt mỏi, giảm tập trung: Chất thải tích tụ và tình trạng thiếu máu có thể khiến người bệnh thường xuyên uể oải, chóng mặt hoặc giảm khả năng làm việc.
- Phù ở chân, mắt cá hoặc mặt: Thận đào thải nước và muối kém hiệu quả có thể dẫn đến giữ dịch, gây sưng phù, nhất là ở chân và vùng quanh mắt.
- Thay đổi nước tiểu: Nước tiểu có thể nhiều bọt kéo dài do protein niệu, thay đổi số lần đi tiểu hoặc lượng nước tiểu. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu cho bệnh thận.
- Chán ăn, buồn nôn, ngứa: Có thể xuất hiện khi chất thải tích tụ trong máu ở giai đoạn tiến triển.
- Khó thở hoặc đau tức ngực: Có thể liên quan đến tình trạng quá tải dịch, thiếu máu hoặc biến chứng tim mạch và cần được đánh giá y tế sớm.
Những dấu hiệu trên không chỉ xuất hiện ở suy thận mạn mà còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, người có nguy cơ cao nên kiểm tra chức năng thận định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Xem thêm: 4 dấu hiệu suy thận giai đoạn sớm cảnh báo trước hàng năm. Đừng chờ đến khi phù chân, tiếu ít!
Nguyên nhân suy thận mạn và các yếu tố làm bệnh tiến triển nhanh

Có nhiều nguyên nhân khiến thận bị tổn thương kéo dài. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế nguy cơ suy giảm chức năng tiếp tục.
- Đái tháo đường: Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong cầu thận, khiến khả năng lọc máu suy giảm.
- Tăng huyết áp: Áp lực máu cao kéo dài làm tổn thương hệ thống mạch máu trong thận. Ngược lại, bệnh thận cũng có thể khiến huyết áp tăng, tạo thành vòng xoắn bệnh lý.
- Viêm cầu thận: Các bệnh lý gây viêm tại cầu thận có thể làm tổn thương bộ phận đảm nhiệm chức năng lọc máu.
- Bệnh thận di truyền hoặc tự miễn: Một số bệnh như thận đa nang hoặc lupus ban đỏ hệ thống có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và chức năng thận.
- Tắc nghẽn đường tiết niệu kéo dài: Sỏi, phì đại tuyến tiền liệt hoặc các bất thường đường tiết niệu có thể cản trở dòng nước tiểu và gây tổn thương thận nếu không được xử lý.
Ngoài nguyên nhân nền, một số yếu tố có thể làm bệnh tiến triển nhanh hơn như hút thuốc lá, thừa cân, kiểm soát huyết áp và đường huyết kém, ăn quá mặn hoặc tự ý sử dụng thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) trong thời gian dài. Một số loại thuốc, thực phẩm chức năng và sản phẩm không rõ thành phần cũng có nguy cơ gây hại cho thận.
Người đã được chẩn đoán suy thận mạn cần thông báo với bác sĩ về tất cả thuốc và sản phẩm đang sử dụng, kể cả thuốc mua không cần đơn. Không nên tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền hoặc thay đổi liều dùng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Điều trị suy thận mạn như thế nào để làm chậm tiến triển?
Hiện chưa có phương pháp giúp phục hồi hoàn toàn phần mô thận đã tổn thương lâu dài. Tuy nhiên, điều trị đúng hướng có thể giúp bảo vệ chức năng thận còn lại, giảm biến chứng và kéo dài thời gian trước khi cần các biện pháp thay thế thận. Phác đồ điều trị thường được xây dựng dựa trên nguyên nhân, giai đoạn bệnh, chỉ số xét nghiệm và các bệnh lý đi kèm. Một số hướng can thiệp phổ biến gồm:
- Kiểm soát bệnh nền: Người mắc đái tháo đường cần duy trì đường huyết theo mục tiêu được bác sĩ hướng dẫn. Người tăng huyết áp cần theo dõi huyết áp và sử dụng thuốc đều đặn. Một số nhóm thuốc như thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin có thể được chỉ định để bảo vệ thận trong những trường hợp phù hợp.
- Sử dụng thuốc bảo vệ thận: Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc ức chế SGLT2 hoặc các thuốc khác có lợi ích trên thận và tim mạch. Việc lựa chọn thuốc cần dựa vào eGFR, albumin niệu, bệnh đi kèm và chống chỉ định.
- Điều trị biến chứng: Người bệnh có thể cần điều trị thiếu máu, rối loạn điện giải, tăng kali máu, rối loạn chuyển hóa xương – khoáng chất hoặc tình trạng ứ dịch. Các vấn đề này cần được đánh giá qua thăm khám và xét nghiệm.
- Điều chỉnh chế độ ăn: Chế độ ăn cho người bệnh cần được cá thể hóa theo giai đoạn và kết quả xét nghiệm. Người bệnh thường được khuyến nghị giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và điều chỉnh lượng đạm phù hợp. Không nên tự ý kiêng hoàn toàn đạm, kali hoặc phốt pho vì có thể dẫn đến thiếu chất.
- Theo dõi chức năng thận: Bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra creatinin, eGFR, ACR, kali, natri, hemoglobin và các chỉ số liên quan. Tần suất xét nghiệm phụ thuộc vào mức độ bệnh và nguy cơ tiến triển.
Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng, bác sĩ sẽ trao đổi về các phương pháp thay thế chức năng thận:
- Chạy thận nhân tạo: Máu được đưa qua hệ thống lọc bên ngoài cơ thể để loại bỏ chất thải và dịch dư thừa.
- Thẩm phân phúc mạc: Sử dụng màng bụng làm màng lọc, đưa dịch lọc vào ổ bụng để trao đổi chất thải và nước dư.
- Ghép thận: Thay thế chức năng của thận bị suy giảm bằng một quả thận được hiến tặng phù hợp. Người ghép thận cần sử dụng thuốc chống thải ghép và theo dõi lâu dài.
Không phải người bệnh nào cũng cần áp dụng các phương pháp trên ngay khi chức năng thận giảm nặng. Thời điểm điều trị thay thế thận được quyết định dựa trên triệu chứng, biến chứng, kết quả xét nghiệm và tình trạng tổng thể.
Người bệnh cần làm gì để bảo vệ chức năng thận?
Bên cạnh điều trị y tế, thói quen sinh hoạt có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thận. Người bệnh nên xây dựng kế hoạch chăm sóc lâu dài, tránh tự áp dụng các chế độ ăn hoặc phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng.
- Hạn chế muối, nước mắm, dưa muối, thực phẩm đóng hộp và các món chế biến sẵn. Lượng muối phù hợp cần được điều chỉnh theo tình trạng huyết áp và mức độ bệnh.
- Không tự ý ăn quá nhiều thịt, cá hoặc sử dụng chế độ ăn giàu protein. Ngược lại, kiêng đạm quá mức cũng có thể gây suy dinh dưỡng. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ hướng dẫn lượng phù hợp.
- Duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn theo khả năng và hạn chế ngồi lâu giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, chuyển hóa.
- Tránh lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Cần hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm mới.
- Đo huyết áp, kiểm soát đường huyết nếu mắc đái tháo đường và tái khám đúng lịch. Lượng nước uống mỗi ngày cần căn cứ vào tình trạng phù, lượng nước tiểu, chức năng tim và hướng dẫn của bác sĩ, không nên cố uống thật nhiều nước.
- Ngừng hút thuốc lá bởi thuốc lá làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và bệnh tim mạch, từ đó có thể ảnh hưởng bất lợi đến chức năng thận.
Việc chăm sóc tại nhà không thay thế điều trị chuyên khoa. Người bệnh cần duy trì trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh thuốc, chế độ ăn và kế hoạch theo dõi khi kết quả xét nghiệm thay đổi.
Xem thêm: Protein niệu là gì? Có phải cứ có protein trong nước tiểu là bệnh thận?
Suy thận mạn thường không thể chữa khỏi hoàn toàn khi tổn thương thận đã kéo dài, nhưng phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể làm chậm tiến triển, hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ các giai đoạn bệnh, theo dõi eGFR và albumin niệu, kiểm soát bệnh nền cùng với tái khám định kỳ là những việc quan trọng giúp bảo vệ chức năng thận. Người bệnh không nên tự điều trị hoặc thay đổi thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
—–
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA 5 SAO HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 288 đường Hồ Tùng Mậu – Phú Diễn – Hà Nội
Nhắn tin: m.me/phongkham5saohanoi
Trang fanpage: https://phongkham5saohanoi
Đường dây nóng: 0968.458.511 – 0969.255.561
Tiktok: Phòng Khám Đa khoa 5 Sao Hà Nội





