Loãng xương ở người trẻ những yếu tố làm suy giảm mật độ...

Nhiều người cho rằng loãng xương là vấn đề chỉ xuất hiện khi bước vào tuổi trung niên hoặc tuổi già. Tuy nhiên, sức khỏe xương đã được quyết định từ khá sớm, đặc biệt trong giai đoạn cơ thể xây dựng và đạt khối lượng xương đỉnh. Nếu chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối, ít vận động hoặc gặp một số rối loạn nội tiết, mật độ xương có thể suy giảm ngay cả khi tuổi đời còn trẻ. Điều đáng nói là tình trạng này thường diễn tiến âm thầm, ít gây triệu chứng cho đến khi xảy ra gãy xương hoặc phát hiện tình cờ qua kiểm tra sức khỏe. Vậy vì sao người trẻ vẫn có nguy cơ loãng xương, những yếu tố nào làm xương yếu sớm và khi nào cần kiểm tra?

Nội dung chính

Người trẻ có bị loãng xương không?

Câu trả lời là có, dù tình trạng này ít gặp hơn so với người lớn tuổi. Loãng xương là bệnh lý làm giảm khối lượng xương và suy giảm cấu trúc vi thể của mô xương, khiến xương trở nên yếu, giòn và dễ gãy hơn. Bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây đau rõ ràng trong giai đoạn đầu.

Xương không phải là mô cố định mà liên tục trải qua quá trình tạo xương mới và hủy xương cũ. Ở người trẻ khỏe mạnh, hai quá trình này thường được duy trì tương đối cân bằng, giúp xương phát triển và đạt độ chắc khỏe cần thiết. Khối lượng xương thường tiếp tục tăng trong giai đoạn trưởng thành sớm, sau đó đạt mức đỉnh vào khoảng cuối tuổi 20 đến đầu tuổi 30, dù thời điểm cụ thể khác nhau giữa mỗi người.

Nếu trong giai đoạn này, cơ thể không tích lũy đủ khối lượng xương hoặc quá trình mất xương diễn ra nhanh hơn tạo xương, nguy cơ loãng xương và gãy xương về sau có thể tăng lên. Một số người trẻ còn có thể gặp tình trạng giảm mật độ xương do bệnh lý nền, rối loạn hormone hoặc sử dụng thuốc kéo dài.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa mật độ xương thấp và bệnh loãng xương. Kết quả mật độ xương thấp ở người trẻ không tự động đồng nghĩa với chẩn đoán bệnh. Bác sĩ cần xem xét thêm tiền sử gãy xương do chấn thương nhẹ, bệnh lý đi kèm, thuốc đang sử dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe xương.

7 yếu tố khiến người trẻ suy giảm mật độ xương sớm

Không phải ai còn trẻ cũng có hệ xương chắc khỏe như nhau. Ngoài yếu tố di truyền và thể trạng, nhiều thói quen sinh hoạt hoặc vấn đề sức khỏe có thể làm tăng nguy cơ loãng xương từ sớm. Dưới đây là những yếu tố đáng chú ý.

Thiếu canxi và vitamin D trong chế độ ăn: Canxi là khoáng chất quan trọng cấu tạo nên xương, còn vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thu canxi. Nếu thường xuyên ăn uống thiếu cân đối, ít sử dụng thực phẩm giàu canxi hoặc thiếu vitamin D, quá trình xây dựng và duy trì khối lượng xương có thể bị ảnh hưởng. Đây là yếu tố cần chú ý ở người ăn kiêng kéo dài hoặc có chế độ ăn quá đơn điệu.
Ít vận động và thiếu bài tập chịu trọng lượng: Xương cần được kích thích thông qua hoạt động thể chất để duy trì độ chắc khỏe. Người thường xuyên ngồi nhiều, ít đi lại hoặc không tập luyện có thể bỏ lỡ lợi ích của các hoạt động chịu trọng lượng như đi bộ nhanh, leo cầu thang và tập kháng lực. Lối sống ít vận động kéo dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ loãng xương.
Thừa cân không phải yếu tố duy nhất, người quá gầy cũng cần lưu ý: Người có cân nặng thấp, thiếu dinh dưỡng hoặc giảm cân quá nhanh có thể không cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho quá trình tạo xương. Đặc biệt, các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc rối loạn ăn uống có thể ảnh hưởng đến hormone và làm giảm mật độ xương.
Rối loạn hormone và bệnh lý nội tiết: Estrogen và testosterone đều có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe xương. Ở phụ nữ trẻ, tình trạng mất kinh kéo dài, suy buồng trứng sớm hoặc một số rối loạn nội tiết có thể làm giảm estrogen. Ở nam giới, testosterone thấp cũng có thể ảnh hưởng đến mật độ xương. Ngoài ra, một số bệnh lý tuyến giáp hoặc tuyến cận giáp cũng có thể làm thay đổi quá trình chuyển hóa xương.
Hút thuốc lá và sử dụng nhiều rượu bia: Hút thuốc có liên quan đến nguy cơ giảm mật độ xương và gãy xương. Uống nhiều rượu bia cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo xương, dinh dưỡng và khả năng hấp thu các chất cần thiết. Đây là những yếu tố có thể điều chỉnh để giảm nguy cơ loãng xương.
Sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài: Corticosteroid là nhóm thuốc cần đặc biệt lưu ý vì có thể làm giảm tạo xương và tăng mất xương khi sử dụng kéo dài. Ngoài ra, một số thuốc chống động kinh, thuốc điều trị ung thư hoặc thuốc ảnh hưởng đến hormone cũng có thể tác động đến sức khỏe xương. Người đang điều trị bệnh mạn tính không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ về nguy cơ và cách theo dõi phù hợp.
Bệnh mạn tính và rối loạn hấp thu: Một số bệnh lý đường tiêu hóa, bệnh viêm mạn tính, bệnh thận hoặc tình trạng kém hấp thu có thể khiến cơ thể không nhận đủ hoặc không sử dụng hiệu quả các dưỡng chất cần thiết cho xương. Khi những vấn đề này kéo dài, nguy cơ suy giảm mật độ xương có thể tăng lên, kể cả ở người trẻ.

Các yếu tố trên có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời. Chẳng hạn, một người vừa ăn uống thiếu chất, ít vận động, vừa sử dụng corticosteroid kéo dài có thể có nguy cơ ảnh hưởng đến xương cao hơn. Vì vậy, đánh giá nguy cơ loãng xương cần xem xét toàn bộ lối sống và tiền sử sức khỏe thay vì chỉ dựa vào tuổi tác.

Dấu hiệu nào cho thấy xương có thể đang yếu đi?

Một trong những điểm khiến loãng xương khó được phát hiện sớm là bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Người có mật độ xương thấp vẫn có thể sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường mà không nhận thấy sự thay đổi. Trong nhiều trường hợp, dấu hiệu đầu tiên chỉ xuất hiện khi người bệnh bị gãy xương sau một va chạm nhẹ hoặc một cú ngã tưởng chừng không nghiêm trọng. Những vị trí thường được quan tâm gồm cổ tay, cột sống và vùng hông.

Gãy xương sau chấn thương nhẹ: Chẳng hạn, xương bị gãy sau cú ngã từ tư thế đứng hoặc va chạm không đáng kể. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá về sức khỏe xương, đặc biệt ở người trẻ.
Đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân: Đau lưng không phải dấu hiệu đặc hiệu của loãng xương. Tuy nhiên, nếu cơn đau xuất hiện sau một chấn thương nhẹ hoặc đi kèm giảm chiều cao, bác sĩ có thể cần kiểm tra để loại trừ gãy lún đốt sống.
Giảm chiều cao so với trước: Một số trường hợp gãy lún đốt sống có thể khiến chiều cao giảm dần. Nếu nhận thấy thay đổi rõ rệt mà không giải thích được, bạn nên đi khám.
Thường xuyên gặp chấn thương xương: Nếu xương dễ gãy hoặc từng có nhiều lần gãy xương không tương xứng với mức độ va chạm, cần đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ xương.

Không nên tự kết luận mắc loãng xương chỉ vì đau lưng, mỏi chân hoặc thường xuyên mệt mỏi. Những triệu chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều quan trọng là đánh giá tiền sử gãy xương, yếu tố nguy cơ và kết quả kiểm tra chuyên môn khi có chỉ định.

Ai nên kiểm tra mật độ xương dù còn trẻ?

Không phải tất cả người trẻ đều cần đo mật độ xương định kỳ. Việc kiểm tra thường được cân nhắc khi có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu gợi ý tình trạng xương yếu. Bạn nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá sức khỏe xương nếu thuộc một trong các nhóm sau:

Người từng bị gãy xương sau một chấn thương nhẹ hoặc không tương xứng với lực tác động.
Người có cân nặng thấp kéo dài, suy dinh dưỡng hoặc từng giảm cân quá nhanh.
Phụ nữ trẻ bị mất kinh kéo dài, suy buồng trứng sớm hoặc có rối loạn nội tiết.
Nam giới có dấu hiệu thiếu hụt testosterone hoặc mắc bệnh lý ảnh hưởng đến hormone sinh dục.
Người sử dụng corticosteroid hoặc một số thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến xương trong thời gian dài.
Người mắc bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu, bệnh thận, bệnh viêm mạn tính hoặc rối loạn nội tiết.
Người có tiền sử gia đình mắc bệnh xương hoặc gãy xương do chấn thương nhẹ.

Phương pháp thường được sử dụng để đo mật độ xương là DXA, còn gọi là đo hấp thụ tia X năng lượng kép. Kết quả giúp bác sĩ đánh giá mật độ khoáng xương tại một số vị trí như cột sống thắt lưng và cổ xương đùi.

Làm gì để bảo vệ xương từ khi còn trẻ?

Sức khỏe xương được xây dựng trong thời gian dài, vì vậy việc phòng ngừa không nên đợi đến khi có kết quả mật độ xương bất thường. Những thói quen phù hợp từ sớm có thể hỗ trợ quá trình hình thành và duy trì khối lượng xương.

Bổ sung đủ canxi qua thực phẩm: Sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ được bổ sung canxi, rau xanh phù hợp và một số thực phẩm tăng cường vi chất là những lựa chọn có thể đưa vào chế độ ăn. Nhu cầu canxi thay đổi theo tuổi và tình trạng sức khỏe, vì vậy không nên tự dùng liều cao khi chưa được tư vấn.
Đảm bảo đủ vitamin D: Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi. Bạn có thể bổ sung thông qua thực phẩm phù hợp và hoạt động ngoài trời hợp lý. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin D hoặc thuộc nhóm nguy cơ, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm và hướng dẫn bổ sung.
Duy trì vận động chịu trọng lượng và tập sức mạnh: Đi bộ nhanh, leo cầu thang, khiêu vũ hoặc tập kháng lực phù hợp có thể tạo kích thích có lợi cho xương. Người có bệnh lý nền hoặc từng gãy xương nên lựa chọn bài tập theo hướng dẫn chuyên môn.
Giữ cân nặng hợp lý: Tránh giảm cân quá nhanh hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng thiếu năng lượng kéo dài. Nếu đang thiếu cân, nên xây dựng kế hoạch dinh dưỡng phù hợp để cải thiện thể trạng và hỗ trợ sức khỏe xương.
Không hút thuốc và hạn chế rượu bia: Đây là hai yếu tố có thể điều chỉnh để giảm nguy cơ suy yếu xương. Người trẻ nên tránh hút thuốc và không sử dụng rượu bia quá mức.
Ngủ đủ và duy trì sinh hoạt ổn định: Giấc ngủ là một phần của quá trình phục hồi và điều hòa chuyển hóa. Duy trì giờ ngủ phù hợp, kết hợp ăn uống cân đối và vận động thường xuyên giúp hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Kiểm soát bệnh nền và sử dụng thuốc đúng chỉ định: Nếu mắc bệnh nội tiết, bệnh thận hoặc bệnh đường tiêu hóa mạn tính, cần theo dõi và điều trị phù hợp. Người phải dùng corticosteroid kéo dài nên trao đổi với bác sĩ về nguy cơ ảnh hưởng đến xương, không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc.

Xem thêm: 7 loại thực phẩm tốt cho bệnh loãng xương

Khi nào cần đi khám để kiểm tra sức khỏe xương?

Bạn không cần chờ đến khi gãy xương mới quan tâm đến mật độ xương. Nếu có yếu tố nguy cơ hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc thăm khám giúp xác định có cần đo DXA và tìm nguyên nhân gây suy giảm mật độ xương hay không.

Từng bị gãy xương sau một cú ngã nhẹ hoặc va chạm không đáng kể.
Đau lưng kéo dài sau chấn thương hoặc nghi ngờ gãy lún đốt sống.
Có tình trạng mất kinh kéo dài, suy buồng trứng sớm hoặc thiếu hụt hormone sinh dục.
Đang sử dụng corticosteroid kéo dài hoặc thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến xương.
Mắc bệnh mạn tính có thể gây kém hấp thu hoặc ảnh hưởng đến chuyển hóa xương.
Có tiền sử gia đình gãy xương do chấn thương nhẹ hoặc mắc bệnh xương.

Khi thăm khám, bác sĩ có thể khai thác chế độ ăn, mức độ vận động, tiền sử gãy xương, thuốc đang sử dụng và các bệnh lý đi kèm. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định đo mật độ xương, xét nghiệm vitamin D, canxi, chức năng thận, tuyến giáp hoặc một số xét nghiệm khác để tìm nguyên nhân.

Không nên tự mua thuốc điều trị loãng xương hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung liều cao chỉ vì nghi ngờ xương yếu. Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân, mức độ nguy cơ gãy xương và đánh giá của bác sĩ.

Loãng xương không chỉ là vấn đề của người cao tuổi. Người trẻ vẫn có thể suy giảm mật độ xương sớm do thiếu canxi, vitamin D, ít vận động, thiếu cân, rối loạn hormone, bệnh mạn tính hoặc sử dụng một số loại thuốc kéo dài. Điều đáng chú ý là tình trạng này thường không có biểu hiện rõ ràng cho đến khi xảy ra gãy xương hoặc được phát hiện qua kiểm tra chuyên môn. Vì vậy, đừng chỉ dựa vào tuổi tác để đánh giá sức khỏe xương. Nếu có yếu tố nguy cơ, từng gãy xương sau chấn thương nhẹ hoặc mắc bệnh lý ảnh hưởng đến chuyển hóa xương, bạn nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra phù hợp. Duy trì chế độ ăn cân đối, vận động chịu trọng lượng, giữ cân nặng hợp lý và kiểm soát bệnh nền là những bước thiết thực giúp bảo vệ xương từ sớm. Phát hiện đúng nguyên nhân và theo dõi phù hợp sẽ giúp giảm nguy cơ loãng xương và bảo vệ sức khỏe xương lâu dài.

—–

PHÒNG KHÁM ĐA KHOA 5 SAO HÀ NỘI

Địa chỉ: Số 288 đường Hồ Tùng Mậu – Phú Diễn – Hà Nội

Nhắn tin: m.me/phongkham5saohanoi

Trang fanpage: https://phongkham5saohanoi

Đường dây nóng: 0968.458.511 – 0969.255.561

Tiktok: Phòng Khám Đa khoa 5 Sao Hà Nội