Thời tiết lạnh không chỉ khiến chúng ta co ro trong chăn mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Theo các chuyên gia y tế, khi nhiệt độ giảm, hệ miễn dịch suy yếu, mạch máu co lại và các phản ứng sinh lý trong cơ thể thay đổi. Đây chính là điều kiện thuận lợi để nhiều bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh xuất hiện. Vậy đó là những bệnh gì, dấu hiệu ra sao và làm thế nào để phòng tránh hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Nguyên nhân khiến cơ thể dễ mắc bệnh khi trời lạnh
Thời tiết lạnh ảnh hưởng sâu rộng đến cơ thể ở cả mức độ sinh lý, miễn dịch và tuần hoàn. Khi nhiệt độ giảm, cơ thể buộc phải hoạt động mạnh hơn để duy trì thân nhiệt ổn định. Dưới đây là các nguyên nhân chi tiết khiến bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh gia tăng:
- Giảm khả năng miễn dịch: Khi trời lạnh, cơ thể sản xuất ít tế bào bạch cầu hơn – lực lượng chủ chốt chống lại virus và vi khuẩn. Các nghiên cứu cho thấy, ở nhiệt độ thấp, hoạt động của tế bào T (một loại tế bào miễn dịch) bị ức chế, khiến cơ thể dễ mắc cúm, viêm họng hoặc viêm phổi.
- Co mạch ngoại vi và rối loạn tuần hoàn: Nhiệt độ thấp khiến mạch máu co lại để giữ ấm cho các cơ quan nội tạng. Tuy nhiên, điều này khiến tim phải bơm máu mạnh hơn, tăng áp lực lên hệ tim mạch, làm tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ. Đây là cơ chế khiến các bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh như tăng huyết áp và tim mạch gia tăng rõ rệt.
- Không khí khô, độ ẩm thấp: Khi độ ẩm giảm, niêm mạc mũi và họng bị khô, dễ nứt nẻ, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn xâm nhập. Cùng lúc đó, lớp bảo vệ tự nhiên của da cũng bị ảnh hưởng, dẫn đến tình trạng khô, ngứa, nứt nẻ – đặc trưng của mùa lạnh.
- Ô nhiễm không khí và bụi mịn: Hiện tượng nghịch nhiệt khiến khói bụi và khí thải không khuếch tán được, tích tụ ở tầng thấp. Các hạt bụi PM2.5 khi hít vào phổi có thể gây viêm phế quản, hen suyễn, và làm nặng thêm các bệnh đường hô hấp – nhóm bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh nguy hiểm nhất.
- Thói quen sinh hoạt kém lành mạnh: Mùa lạnh khiến nhiều người ngại vận động, ăn uống nhiều đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ để “giữ ấm”. Việc nạp quá nhiều calo cùng ít vận động dẫn đến tăng cân, mỡ máu và tiểu đường – những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
- Thiếu ánh sáng mặt trời: Mùa đông thiếu nắng khiến cơ thể giảm tổng hợp vitamin D, ảnh hưởng đến hệ xương khớp và miễn dịch. Đây cũng là nguyên nhân khiến các bệnh xương khớp và trầm cảm mùa lạnh gia tăng.
Các bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh phổ biến
1. Cảm cúm và viêm họng
Đây là những bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh nhất, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Virus cúm hoạt động mạnh trong không khí lạnh và khô. Biểu hiện là người bệnh thường bị đau rát họng, ho khan, sổ mũi, sốt nhẹ, mệt mỏi toàn thân, đôi khi đau cơ. Nếu không điều trị đúng cách, cảm cúm có thể dẫn đến viêm phổi hoặc biến chứng tim mạch.
Giải pháp:
- Tiêm vắc-xin cúm định kỳ mỗi năm.
- Giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân.
- Uống nhiều nước ấm, bổ sung vitamin C và tăng cường dinh dưỡng.
2. Viêm phế quản, viêm phổi
Không khí lạnh làm giảm khả năng lọc của lông chuyển và niêm mạc phế quản, khiến vi khuẩn dễ xâm nhập. Dấu hiệu nhận biết rõ nhất là người bệnh ho dai dẳng, ho khan hoặc có đờm, sốt cao, đau ngực, khó thở, mệt mỏi. Trẻ nhỏ và người già là nhóm dễ mắc nhất. Nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể gây suy hô hấp.
Giải pháp:
- Giữ ấm vùng ngực, cổ, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.
- Không tự ý dùng kháng sinh, cần khám bác sĩ khi ho kéo dài trên 10 ngày.
- Duy trì môi trường sống thông thoáng, hạn chế khói thuốc.
3. Hen suyễn tái phát
Không khí lạnh là yếu tố kích thích cơn hen. Khi hít phải luồng khí lạnh, phế quản co hẹp đột ngột khiến người bệnh khó thở, thở rít. Dấu hiệu là khó thở từng cơn, thở khò khè, tức ngực, đặc biệt khi trời lạnh hoặc ban đêm. Đây là bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh cần đặc biệt chú ý.
Giải pháp:
- Mang khẩu trang khi ra ngoài.
- Duy trì dùng thuốc dự phòng theo chỉ định.
- Giữ môi trường sống sạch, ấm, tránh khói bụi và vật nuôi gây dị ứng.
4. Bệnh tim mạch
Thời tiết lạnh khiến mạch máu co lại, làm tim phải hoạt động mạnh hơn để bơm máu. Người bệnh có biểu hiện đau thắt ngực, khó thở, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc mệt bất thường khi ra trời lạnh. Theo AHA, tỷ lệ nhồi máu cơ tim tăng 10–20% vào mùa lạnh.
Giải pháp:
- Giữ ấm toàn thân, đặc biệt vùng ngực và cổ.
- Tránh lao động gắng sức ngoài trời lạnh.
- Kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường huyết định kỳ.
5. Tăng huyết áp
Khi trời lạnh, mạch máu co lại làm huyết áp tăng nhanh. Dấu hiệu tăng huyết áp thường thấy nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn hoặc cảm giác nặng ở gáy. Người lớn tuổi có bệnh nền tim mạch là nhóm nguy cơ cao.
Giải pháp:
- Đo huyết áp mỗi sáng và tối để theo dõi.
- Giữ ấm cơ thể, tránh tắm nước lạnh đột ngột.
- Giảm muối trong chế độ ăn, tập thể dục nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc.
6. Đau khớp, viêm khớp
Thời tiết lạnh khiến dịch khớp giảm tiết, dây chằng co cứng. Dấu hiệu: khớp sưng, cứng buổi sáng, đau nhức tăng khi vận động hoặc khi ra lạnh. Đây là bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh phổ biến ở người lớn tuổi.
Giải pháp:
- Giữ ấm khớp, đặc biệt khi ngủ hoặc ra ngoài.
- Tập vận động nhẹ: yoga, đi bộ trong nhà.
- Bổ sung canxi, vitamin D, omega-3 giúp tăng cường sức khỏe xương khớp.
7. Bệnh da liễu
Không khí khô làm da mất nước, nứt nẻ và bong tróc. Dấu hiệu: da khô, ngứa, đỏ rát, đôi khi nứt chảy máu hoặc nổi mẩn đỏ. Người có tiền sử chàm, viêm da cơ địa thường tái phát mạnh vào mùa lạnh.
Giải pháp:
- Dưỡng ẩm sau khi tắm.
- Hạn chế tắm nước quá nóng.
- Uống đủ nước, bổ sung vitamin E và omega-6.
Đối tượng dễ bị ảnh hưởng trong mùa lạnh
Khi nhiệt độ giảm sâu, không phải ai cũng bị ảnh hưởng giống nhau. Một số nhóm người có sức đề kháng yếu hoặc mắc bệnh nền sẵn có sẽ dễ chịu tác động tiêu cực hơn. Việc nhận biết sớm những đối tượng này giúp có kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp để giảm nguy cơ mắc bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh.
- Trẻ em: Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng điều hòa thân nhiệt còn kém nên rất dễ mắc cảm cúm, viêm phổi, viêm họng hoặc viêm tai giữa.
- Người cao tuổi: Tuần hoàn máu kém, hệ tim mạch yếu khiến họ dễ bị tăng huyết áp, đột quỵ, đau khớp, viêm phổi.
- Người có bệnh nền: Các bệnh mạn tính như hen, tiểu đường, tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) dễ tái phát hoặc nặng hơn khi thời tiết lạnh.
- Phụ nữ mang thai: Thời tiết lạnh dễ khiến tuần hoàn máu giảm, làm tăng nguy cơ nhiễm lạnh, cảm cúm, ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi.
- Người có sức đề kháng kém hoặc làm việc ngoài trời: Thường xuyên tiếp xúc với không khí lạnh, ẩm dễ mắc bệnh hô hấp và cảm lạnh.
Cách phòng ngừa bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh
Thời tiết lạnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn khiến nhiều người lơ là việc chăm sóc bản thân. Để chủ động bảo vệ cơ thể trước các bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh, cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường đề kháng và giữ ấm hợp lý trong suốt mùa đông.
- Giữ ấm cơ thể đặc biệt vùng cổ, tai, tay, chân. Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, không ra ngoài khi vừa tắm xong hoặc sau khi vận động mạnh.
- Chế độ ăn uống hợp lý như bổ sung rau xanh, trái cây, cá béo, gừng và tỏi để tăng sức đề kháng. Hạn chế đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ và rượu bia.
- Uống đủ nước giúp niêm mạc hô hấp ẩm, giảm khô da, hỗ trợ thải độc và điều hòa thân nhiệt.
- Tập thể dục thường xuyên, tối thiểu 20–30 phút mỗi ngày, ưu tiên các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, giúp tuần hoàn máu tốt hơn.
- Giữ không gian sống ấm và thông thoáng bằng cách dọn dẹp bụi, tránh ẩm mốc, mở cửa sổ vào ban ngày để lấy ánh sáng mặt trời…
- Khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh tim mạch, hô hấp, xương khớp, đặc biệt với người cao tuổi hoặc có bệnh nền.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Nhiều người thường chủ quan nghĩ rằng chỉ cần nghỉ ngơi hoặc uống thuốc giảm đau là tình trạng sẽ cải thiện. Tuy nhiên, các cơn đau đầu kéo dài hoặc kèm theo những dấu hiệu bất thường có thể là cảnh báo sớm của các bệnh lý thần kinh, tim mạch hoặc rối loạn tuần hoàn máu não. Việc đi khám bác sĩ sớm giúp xác định nguyên nhân chính xác và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
Bạn nên đến cơ sở y tế khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Cơn đau đầu kéo dài nhiều ngày, không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc.
- Đau đầu kèm theo chóng mặt, buồn nôn, mờ mắt, tê tay chân hoặc mất thăng bằng.
- Đau dữ dội đột ngột, nhất là ở vùng sau gáy hoặc thái dương, có thể là dấu hiệu xuất huyết não hoặc tăng huyết áp cấp.
- Đau đầu đi kèm sốt, cứng cổ, nhạy sáng, nghi ngờ viêm màng não.
- Cảm thấy trí nhớ suy giảm, tập trung kém, dễ mệt mỏi, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người làm việc căng thẳng kéo dài.
- Người có tiền sử thiếu máu não, huyết áp cao, tiểu đường, rối loạn tiền đình cần đi kiểm tra định kỳ nếu xuất hiện đau đầu bất thường.
Lời khuyên: Đừng tự ý dùng thuốc giảm đau thường xuyên, vì có thể che lấp triệu chứng bệnh nguy hiểm. Thăm khám sớm sẽ giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp, giúp bạn bảo vệ sức khỏe thần kinh và hệ mạch máu hiệu quả.
Thời tiết lạnh khiến cơ thể phải thích nghi với nhiều thay đổi. Nếu không chủ động chăm sóc, chúng ta dễ đối mặt với hàng loạt bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh như cảm cúm, viêm phổi, tăng huyết áp, đau khớp. Việc nhận biết sớm và phòng ngừa đúng cách giúp bảo vệ sức khỏe và ngăn biến chứng nguy hiểm. Chủ động thăm khám định kỳ tại cơ sở y tế uy tín để phát hiện và điều trị kịp thời các bệnh lý dễ mắc khi trời lạnh, nhất là với người thuộc nhóm nguy cơ cao.
—–
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA 5 SAO HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 288 đường Hồ Tùng Mậu – Phú Diễn – Bắc Từ Liêm – Hà Nội
Nhắn tin: m.me/phongkham5saohanoi
Fanpage: https://phongkham5saohanoi
Đường dây nóng: 0968.458.511 – 0969.255.561
Tiktok: Phòng Khám Đa khoa 5 Sao Hà Nội
