U nang buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi phụ nữ, đặc biệt là trong độ tuổi sinh sản. Hầu hết các u nang buồng trứng đều lành tính, không gây triệu chứng rõ ràng và có thể tự biến mất theo thời gian. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u nang phát triển lớn, gây đau hoặc biến chứng nghiêm trọng thì cần được phẫu thuật loại bỏ. Vậy u nang buồng trứng khi nào cần mổ? Có nguy hiểm không nếu không điều trị? Cách chăm sóc sau mổ ra sao? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
U nang buồng trứng là gì?
U nang buồng trứng là một dạng khối u dạng túi có thể chứa dịch lỏng, chất nhầy, mô hoặc thậm chí cả chất rắn hình thành trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Đây là hiện tượng thường gặp ở phụ nữ, đặc biệt trong độ tuổi sinh sản, do các yếu tố như rối loạn nội tiết, rối loạn rụng trứng hoặc các vấn đề chức năng buồng trứng.
Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính và có thể tự biến mất mà không cần can thiệp y tế. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp u phát triển thành dạng thực thể, thậm chí là ác tính, đòi hỏi phải theo dõi sát sao và có thể cần điều trị phẫu thuật. U nang có thể tồn tại ở một hoặc cả hai bên buồng trứng, với kích thước từ vài mm đến hàng chục cm, tùy vào thời gian tiến triển và loại u.
Việc phân loại u nang buồng trứng giúp bác sĩ xác định chính xác mức độ nguy hiểm, nguy cơ biến chứng cũng như lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng trường hợp cụ thể.
Phân loại u nang buồng trứng phổ biến
1. U nang cơ năng
Đây là dạng u nang buồng trứng phổ biến nhất, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. U hình thành do rối loạn quá trình phát triển nang noãn hoặc rụng trứng. Gồm:
- U nang noãn: Khi nang trứng phát triển nhưng không rụng
- U nang hoàng thể: Hình thành sau khi rụng trứng nhưng không thoái triển bình thường
U nang cơ năng thường nhỏ, đơn thuần, có thể tự mất sau vài chu kỳ kinh và không cần mổ.
2. U nang thực thể
U nang thực thể là u phát triển từ các mô của buồng trứng, không biến mất theo chu kỳ kinh và có nguy cơ phát triển lớn hoặc biến chứng. Gồm:
- U nang nước: Thành mỏng, chứa dịch trong suốt
- U nang nhầy: Chứa chất dịch nhầy, dễ phát triển kích thước lớn
- U nang bì: Có thể chứa tóc, răng, mỡ… do tế bào mầm phát triển bất thường
U nang buồng trứng dạng thực thể có thể cần mổ nếu gây triệu chứng hoặc biến chứng.
3. U lạc nội mạc tử cung buồng trứng
U lạc nội mạc tử cung buồng trứng là tình trạng mô nội mạc tử cung (lớp niêm mạc thường chỉ xuất hiện trong lòng tử cung) lại phát triển lạc chỗ và bám dính lên bề mặt hoặc sâu bên trong mô buồng trứng. Sự phát triển bất thường này gây ra một dạng u đặc trưng gọi là “u nang chocolate” do trong nang chứa dịch nâu sẫm giống như socola chính là máu cũ bị ứ đọng lâu ngày.
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây u nang buồng trứng mạn tính và rất dễ tái phát sau điều trị. Người bệnh thường có triệu chứng đau bụng dữ dội trước và trong kỳ kinh, đau khi quan hệ tình dục, và có thể gặp khó khăn trong việc mang thai.
U lạc nội mạc tử cung không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh ở phụ nữ. Do đó, việc chẩn đoán sớm và có kế hoạch điều trị đúng hướng là rất cần thiết.
4. U nang buồng trứng ác tính (ung thư)
Dù chiếm tỷ lệ thấp trong tổng số các loại u nang buồng trứng, nhưng u nang buồng trứng ác tính lại là dạng nguy hiểm và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Ung thư buồng trứng thường diễn tiến âm thầm, không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua. Chỉ đến khi khối u phát triển lớn, lan rộng hoặc gây chèn ép, người bệnh mới cảm thấy các triệu chứng như đau bụng dưới kéo dài, chướng bụng, giảm cân bất thường hoặc xuất hiện dịch ổ bụng.
Các yếu tố nguy cơ bao gồm: tuổi trên 50, tiền sử gia đình có người mắc ung thư buồng trứng, đột biến gen BRCA1/2, hoặc tiền sử mắc các bệnh lý phụ khoa lâu năm không được điều trị.
Việc phát hiện sớm u nang buồng trứng ác tính đòi hỏi phải siêu âm định kỳ, kết hợp với các xét nghiệm chuyên sâu như CA-125, MRI hoặc sinh thiết. Khi có nghi ngờ ác tính, bác sĩ sẽ chỉ định mổ hở và gửi mẫu mô giải phẫu bệnh để xác định chính xác. Điều trị ung thư buồng trứng thường là sự kết hợp giữa phẫu thuật triệt để và hóa trị, giúp kéo dài thời gian sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Triệu chứng u nang buồng trứng
Phần lớn u nang buồng trứng không gây triệu chứng, được phát hiện tình cờ qua siêu âm. Tuy nhiên, nếu u phát triển lớn hoặc gây biến chứng, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu:
- Đau vùng bụng dưới hoặc một bên hố chậu
- Cảm giác nặng bụng, đầy hơi, khó tiêu
- Rối loạn kinh nguyệt, rong kinh
- Đi tiểu nhiều lần hoặc tiểu khó
- Đau khi quan hệ tình dục
- Căng tức ngực, buồn nôn
Trong trường hợp u nang buồng trứng bị vỡ hoặc xoắn, triệu chứng có thể dữ dội như đau bụng đột ngột, choáng váng, nôn ói – cần nhập viện cấp cứu ngay.
U nang buồng trứng có nguy hiểm không nếu không điều trị?
Tùy vào loại u, kích thước và tiến triển mà mức độ nguy hiểm của u nang buồng trứng sẽ khác nhau. Một số biến chứng có thể xảy ra nếu không điều trị đúng cách:
- Xoắn u nang buồng trứng: U phát triển có cuống dễ bị xoắn lại, gây tắc nghẽn mạch máu, hoại tử buồng trứng. Biểu hiện thường là cơn đau bụng dữ dội đột ngột, buồn nôn, chóng mặt hoặc sốc.
- Vỡ u nang: Khi áp lực bên trong u quá lớn, có thể khiến u vỡ ra, làm dịch tràn vào ổ bụng, gây kích ứng phúc mạc và đau cấp tính. Trường hợp nặng có thể dẫn đến viêm phúc mạc và cần cấp cứu.
- Gây hiếm muộn, vô sinh: U nang buồng trứng ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, gây rối loạn nội tiết hoặc làm tắc vòi trứng, làm giảm khả năng thụ thai ở phụ nữ.
- Chèn ép cơ quan lân cận: U phát triển lớn có thể gây chèn ép vào các cơ quan như bàng quang, trực tràng, gây tiểu khó, táo bón, hoặc cảm giác nặng bụng thường xuyên.
- Nguy cơ ác tính hóa: Một số u nang thực thể có khả năng tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời.
Vì vậy, việc khám định kỳ và theo dõi sát là điều rất quan trọng để kiểm soát và phòng ngừa biến chứng của u nang buồng trứng.
U nang buồng trứng khi nào cần mổ?
Không phải tất cả u nang buồng trứng đều cần phẫu thuật. Việc chỉ định mổ dựa vào nhiều yếu tố như loại u, kích thước, triệu chứng và nguy cơ biến chứng. Những trường hợp thường cần mổ u nang buồng trứng gồm:
- U kích thước lớn trên 5 – 7 cm
- U không tự mất sau 2 – 3 chu kỳ kinh
- U gây đau nhiều, rối loạn kinh nguyệt hoặc cản trở sinh hoạt
- U có nguy cơ xoắn, vỡ
- U có đặc điểm nghi ngờ ác tính trên siêu âm hoặc xét nghiệm
- U ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Tùy theo tính chất u và nhu cầu sinh sản của người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp mổ phù hợp: nội soi hoặc mổ hở, bóc u bảo tồn buồng trứng hay cắt một phần/phần phụ.
Các phương pháp phẫu thuật u nang buồng trứng
Hiện nay, phẫu thuật u nang buồng trứng được thực hiện theo hai phương pháp chính, tùy thuộc vào tính chất khối u và thể trạng của người bệnh. Mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng, giúp bác sĩ lựa chọn cách điều trị phù hợp, an toàn và hiệu quả nhất.
1. Mổ nội soi
Mổ nội soi là phương pháp phẫu thuật tiên tiến và phổ biến hiện nay trong điều trị u nang buồng trứng lành tính, có kích thước vừa phải và không gây dính nhiều vào các cơ quan lân cận. Kỹ thuật này sử dụng hệ thống camera và dụng cụ chuyên biệt đưa vào ổ bụng thông qua 3 – 4 vết rạch nhỏ (khoảng 0,5 – 1cm) ở thành bụng. Hình ảnh nội soi sẽ được phóng đại trên màn hình, giúp bác sĩ quan sát rõ ràng và thao tác chính xác.
Ưu điểm nổi bật của mổ nội soi bao gồm:
- Ít xâm lấn, hạn chế tổn thương mô lành
- Giảm đau sau mổ rõ rệt so với mổ hở
- Hồi phục nhanh, thời gian nằm viện ngắn (thường 1 – 2 ngày)
- Ít để lại sẹo thẩm mỹ và ít nguy cơ dính ruột hậu phẫu
Phương pháp này phù hợp với những phụ nữ còn nhu cầu sinh sản, giúp bảo tồn tối đa chức năng buồng trứng và giảm thiểu ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản.
2. Mổ hở
Mổ hở là phương pháp truyền thống, được áp dụng trong các trường hợp u nang buồng trứng có kích thước lớn (trên 10cm), u dính nhiều vào các cơ quan lân cận hoặc có dấu hiệu nghi ngờ ác tính trên siêu âm và xét nghiệm. Bác sĩ sẽ rạch một đường dài ở bụng để mở hoàn toàn ổ bụng, từ đó quan sát trực tiếp các cơ quan vùng chậu và thực hiện phẫu thuật một cách triệt để.
Ưu điểm của mổ hở là cho phép xử lý triệt để các khối u phức tạp, kiểm soát tốt tình trạng chảy máu và đánh giá toàn diện tình trạng ổ bụng. Tuy nhiên, nhược điểm là thời gian hồi phục lâu hơn, dễ để lại sẹo lớn và gây đau sau mổ nhiều hơn so với nội soi.
Sau mổ, mẫu u sẽ được gửi đi làm giải phẫu bệnh để xác định bản chất lành tính hay ác tính. Kết quả này sẽ giúp bác sĩ đưa ra kế hoạch theo dõi hoặc điều trị tiếp theo nếu cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp ung thư buồng trứng giai đoạn sớm.
Xem thêm: Bài tập nâng cao sức khỏe cho người bệnh u nang buồng trứng
Theo dõi sau mổ u nang buồng trứng
Sau phẫu thuật, người bệnh cần tái khám định kỳ và theo dõi sát để kiểm soát biến chứng và tái phát:
- Tái khám sau 1 tháng và định kỳ mỗi 3 – 6 tháng
- Siêu âm kiểm tra u còn sót, đánh giá chức năng buồng trứng
- Xét nghiệm CA-125 nếu nghi ngờ u ác tính
- Chế độ ăn uống đầy đủ, tránh lao động nặng trong 4 – 6 tuần đầu
- Thực hiện kế hoạch mang thai theo chỉ dẫn của bác sĩ nếu có nhu cầu sinh con
U nang buồng trứng có thể tái phát nếu không được theo dõi đúng hoặc do cơ địa. Do đó, tuân thủ chỉ định điều trị và thăm khám định kỳ là rất quan trọng.
Câu hỏi thường gặp về u nang buồng trứng
U nang buồng trứng có thể mang thai được không?
Phụ nữ bị u nang buồng trứng vẫn có khả năng mang thai nếu u lành tính, không cản trở quá trình rụng trứng hoặc làm ảnh hưởng đến nội mạc tử cung. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u có thể gây rối loạn nội tiết hoặc chiếm không gian trong buồng trứng, làm giảm khả năng thụ thai.
Nếu mang thai khi đang có u, bác sĩ sẽ theo dõi sát sao hơn để đảm bảo u không phát triển quá lớn, gây xoắn hoặc vỡ trong thai kỳ. Việc theo dõi bằng siêu âm định kỳ và đánh giá chức năng buồng trứng là rất cần thiết trong quá trình mang thai để đảm bảo an toàn cho mẹ và thai nhi.
Có cần mổ ngay khi phát hiện u nang buồng trứng không?
Không nhất thiết. Trong nhiều trường hợp, đặc biệt là với u nang cơ năng, người bệnh có thể được theo dõi trong vài chu kỳ kinh nguyệt vì khối u có khả năng tự tiêu biến. Bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên loại u, kích thước, triệu chứng kèm theo và nguy cơ biến chứng để quyết định có cần mổ hay không. Việc theo dõi giúp tránh mổ không cần thiết và vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe người bệnh.
U nang buồng trứng có tái phát không?
U nang buồng trứng có nguy cơ tái phát, đặc biệt là các loại u như u nội mạc tử cung, u nang bì hoặc trường hợp phẫu thuật trước đó không loại bỏ triệt để tổn thương. Cơ địa nội tiết không ổn định hoặc không điều trị nguyên nhân nền cũng góp phần làm u dễ xuất hiện trở lại. Việc tái khám định kỳ và tuân thủ chỉ định bác sĩ giúp phát hiện sớm u tái phát và có hướng can thiệp kịp thời.
Mổ u nang buồng trứng có ảnh hưởng sinh sản không?
Mổ u nang buồng trứng có thể ảnh hưởng nếu phải cắt bỏ toàn bộ buồng trứng hoặc nếu khối u gây tổn thương mô buồng trứng lan rộng.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ cố gắng bóc tách u và bảo tồn tối đa buồng trứng để duy trì chức năng sinh sản. Người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa để đánh giá chính xác và có hướng xử trí phù hợp.
U nang buồng trứng là bệnh lý thường gặp và phần lớn là lành tính. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, u phát triển lớn, gây biến chứng hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản thì cần phẫu thuật can thiệp. Việc xác định u nang buồng trứng khi nào cần mổ cần dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa. Sau mổ, cần theo dõi sát, tái khám định kỳ và có lối sống khoa học để phòng ngừa tái phát.
Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng nghi ngờ u nang buồng trứng, đừng ngần ngại đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời.
—–
PHÒNG KHÁM ĐA KHOA 5 SAO HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 288 đường Hồ Tùng Mậu – Phú Diễn – Bắc Từ Liêm – Hà Nội
Nhắn tin: m.me/phongkham5saohanoi
Fanpage: https://phongkham5saohanoi
Đường dây nóng: 19001271
Tiktok: Phòng Khám Đa khoa 5 Sao Hà Nội
